ISO 9001:2026 đang trở thành một trong những chủ đề được doanh nghiệp quan tâm trong lĩnh vực quản lý chất lượng. Sau hơn một thập kỷ kể từ khi ISO 9001:2015 được ban hành, phiên bản ISO 9001:2026 được xây dựng nhằm giúp hệ thống quản lý chất lượng (QMS) phù hợp hơn với bối cảnh kinh doanh hiện đại, tăng cường vai trò của lãnh đạo, văn hóa chất lượng, quản lý rủi ro và cơ hội cũng như khả năng thích ứng trước những thay đổi của môi trường kinh doanh.

Theo ISO/TC 176, phiên bản thứ 6 của ISO 9001 được lên lịch công bố vào ngày 16/09/2026 và sẽ thay thế ISO 9001:2015.

Đối với những doanh nghiệp đang sở hữu chứng nhận ISO 9001:2015, đây là thời điểm phù hợp để bắt đầu đánh giá khoảng cách và chuẩn bị kế hoạch chuyển đổi thay vì chờ đến sát thời hạn.

1. ISO 9001:2026 là gì?

ISO 9001:2026 là phiên bản mới của tiêu chuẩn quốc tế về hệ thống quản lý chất lượng – Quality Management Systems (QMS). Tiêu chuẩn được xây dựng trên nền tảng của ISO 9001:2015 nhưng có nhiều điều chỉnh nhằm làm rõ yêu cầu và phản ánh tốt hơn những thay đổi trong môi trường kinh doanh hiện nay.

ISO cho biết ISO 9001 là tiêu chuẩn quản lý chất lượng được sử dụng rộng rãi trên toàn cầu, với hơn một triệu chứng nhận tại 189 quốc gia. Tiêu chuẩn giúp tổ chức xây dựng, vận hành, duy trì và cải tiến hệ thống quản lý chất lượng nhằm đáp ứng yêu cầu khách hàng và nâng cao hiệu quả hoạt động.

Điểm đáng chú ý là ISO 9001:2026 không phải là một cuộc thay đổi toàn diện giống như lần chuyển đổi từ ISO 9001:2008 sang ISO 9001:2015. Các nguyên tắc và cấu trúc nền tảng của hệ thống quản lý chất lượng vẫn được duy trì, trong khi một số nội dung được làm rõ, củng cố hoặc tái cấu trúc.

2. ISO 9001:2026 có những cải tiến gì so với ISO 9001:2015?

Một trong những điểm doanh nghiệp cần quan tâm nhất là những thay đổi liên quan đến văn hóa chất lượng, đạo đức, rủi ro và cơ hội, quản lý thay đổi và biến đổi khí hậu.

2.1. Tăng cường vai trò của văn hóa chất lượng

ISO 9001:2026 nhấn mạnh rõ hơn vai trò của lãnh đạo trong việc thúc đẩy văn hóa chất lượng và hành vi đạo đức trong tổ chức.

Trong ISO 9001:2015, lãnh đạo đã có trách nhiệm thể hiện sự lãnh đạo và cam kết đối với hệ thống quản lý chất lượng. Tuy nhiên, phiên bản 2026 làm rõ hơn kỳ vọng đối với lãnh đạo trong việc tạo dựng môi trường mà chất lượng trở thành một phần của cách thức tổ chức vận hành.

Điều này có nghĩa doanh nghiệp không nên chỉ dừng lại ở việc:

• Có chính sách chất lượng;
• Có mục tiêu chất lượng;
• Có hồ sơ đánh giá nội bộ;
• Có biên bản xem xét của lãnh đạo.

Doanh nghiệp cần hướng tới việc chứng minh chất lượng thực sự được thể hiện trong hành vi và hoạt động hằng ngày. Doanh nghiệp có thể triển khai:

• Chương trình nhận thức về văn hóa chất lượng;
• Đào tạo trách nhiệm chất lượng cho nhân viên;
• Cơ chế phản hồi và báo cáo vấn đề;
• Khuyến khích nhân viên phát hiện và báo cáo sai lỗi;
• Đưa chất lượng vào KPI của các bộ phận;
• Tăng cường vai trò nêu gương của lãnh đạo.

Đây là một trong những thay đổi đáng chú ý của ISO 9001:2026, bên cạnh quản lý rủi ro – cơ hội và quản lý thay đổi.

2.2. Làm rõ hơn việc quản lý rủi ro và cơ hội

ISO 9001:2015 đưa ra tư duy dựa trên rủi ro và yêu cầu doanh nghiệp xác định rủi ro, cơ hội cũng như hoạch định hành động để giải quyết chúng.

Ở ISO 9001:2026, cách tiếp cận này được làm rõ hơn, với sự phân biệt giữa rủi ro và cơ hội.

Điều này giúp doanh nghiệp không chỉ tập trung vào câu hỏi:

“Điều gì có thể xảy ra và gây ảnh hưởng xấu đến doanh nghiệp?”

mà còn phải đặt câu hỏi:

“Doanh nghiệp có thể tận dụng cơ hội nào để cải thiện kết quả?”

Do đó, hệ thống quản lý chất lượng cần được chuyển từ tư duy phòng ngừa sai lỗi sang tư duy quản trị rủi ro và khai thác cơ hội để nâng cao hiệu quả.

Doanh nghiệp nên rà soát lại:

• Danh mục rủi ro;
• Danh mục cơ hội;
• Tiêu chí đánh giá;
• Mức độ ưu tiên;
• Biện pháp kiểm soát;
• Người chịu trách nhiệm;
• Kết quả thực hiện;
• Hiệu lực của hành động.

2.3. Quản lý sự thay đổi được chú trọng hơn

Trong môi trường kinh doanh hiện nay, doanh nghiệp thường xuyên phải thay đổi:

• Công nghệ;
• Máy móc;
• Phần mềm;
• Nhân sự;
• Nhà cung cấp;
• Sản phẩm;
• Quy trình;
• Thị trường;
• Yêu cầu pháp luật;
• Yêu cầu khách hàng.

ISO 9001:2026 củng cố yêu cầu liên quan đến quản lý thay đổi trong hệ thống quản lý chất lượng, nhằm bảo đảm những thay đổi được hoạch định và thực hiện theo cách hỗ trợ việc đạt được các kết quả dự kiến của QMS.

Vì vậy, doanh nghiệp cần tránh tình trạng thay đổi nhưng không đánh giá tác động. Trong trường hợp thay đổi nhà cung cấp nguyên vật liệu, doanh nghiệp nên đánh giá:

Thay đổi; Rủi ro; Tác động chất lượng; Biện pháp kiểm soát; Trách nhiệm; Đánh giá hiệu lực.

Đây sẽ là một nội dung doanh nghiệp nên đặc biệt chú ý khi chuẩn bị chuyển đổi sang ISO 9001:2026.

3. Biến đổi khí hậu được tích hợp vào ISO 9001:2026

Một nội dung quan trọng khác liên quan đến biến đổi khí hậu.

Thực tế, yêu cầu xem xét biến đổi khí hậu đã được đưa vào ISO 9001 thông qua ISO 9001:2015 được ISO công bố tháng 02/2024.

Theo đó, tổ chức phải xác định liệu biến đổi khí hậu có phải là vấn đề liên quan đến khả năng đạt được kết quả dự kiến của hệ thống quản lý hay không.

ISO 9001:2026 sẽ tích hợp nội dung này vào phiên bản sửa đổi thay vì để dưới dạng phụ lục sửa đổi riêng.

Doanh nghiệp nên xem xét các yếu tố như:

• Thời tiết cực đoan;
• Nhiệt độ;
• Thiên tai;
• Đứt gãy chuỗi cung ứng;
• Yêu cầu môi trường của khách hàng;
• Yêu cầu của cơ quan quản lý;
• Thay đổi trong nhu cầu thị trường;
• Các yêu cầu liên quan đến phát triển bền vững.

Điều này không có nghĩa ISO 9001:2026 biến thành ISO 14001. Doanh nghiệp chỉ cần xác định liệu biến đổi khí hậu có phải là vấn đề liên quan đến bối cảnh và hệ thống quản lý chất lượng của mình hay không.

4. ISO 9001:2026 có thay đổi toàn bộ hệ thống tài liệu không?

Đây là câu hỏi được rất nhiều doanh nghiệp quan tâm.

Câu trả lời là không nhất thiết.

ISO 9001:2026 được đánh giá là một sự cải tiến có tính chọn lọc, trong đó cấu trúc nền tảng của hệ thống vẫn được duy trì. DNV nhận định mức độ thay đổi của phiên bản mới là tương đối vừa phải và ít hơn đáng kể so với lần sửa đổi năm 2015.

Do đó, doanh nghiệp đang áp dụng tốt ISO 9001:2015 không nên xóa bỏ toàn bộ hệ thống để xây dựng lại từ đầu.

Thay vào đó, nên thực hiện:

Đánh giá khoảng cách; Xác định điểm thay đổi; Cập nhật tài liệu; Đào tạo ; Triển khai; Đánh giá nội bộ; Khắc phục; Đánh giá chuyển đổi.

5. Mốc thời gian chuyển đổi ISO 9001:2026

Theo ISO/TC 176, ISO/FDIS 9001 đã được phê duyệt và phiên bản thứ 6 được lên lịch công bố vào 16/09/2026.

Đối với doanh nghiệp đang chứng nhận ISO 9001:2015, ISO cho biết sẽ có thời gian chuyển đổi để tổ chức thích ứng với phiên bản mới và doanh nghiệp cần liên hệ tổ chức chứng nhận để biết kế hoạch chuyển đổi cụ thể.

Theo thông tin chuyển đổi đang được các tổ chức chứng nhận phổ biến, doanh nghiệp nên dự kiến hoàn tất chuyển đổi trong khoảng 3 năm kể từ thời điểm ISO 9001:2026 được công bố, tức khoảng tháng 9/2029. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần xác nhận mốc áp dụng chính thức và kế hoạch chuyển đổi cụ thể với tổ chức chứng nhận đang quản lý chứng nhận của mình, bởi thời điểm đánh giá chuyển đổi còn phụ thuộc chu kỳ chứng nhận và quy định của tổ chức chứng nhận.

Nhiều doanh nghiệp thường có suy nghĩ có thể chờ đến năm 2029 mới bắt đầu chuẩn bị. Việc chuẩn bị sớm giúp doanh nghiệp tránh tình trạng phải sửa chữa hệ thống trong thời gian ngắn.

6. Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì để chuyển đổi ISO 9001:2026?

Bước 1: Thành lập nhóm chuyển đổi

Doanh nghiệp nên thành lập nhóm gồm:

• Ban lãnh đạo;
• Đại diện ISO/QMR;
• Phòng QA/QC;
• Nhân sự;
• Sản xuất;
• Kinh doanh;
• Mua hàng;
• Kỹ thuật;
• Các bộ phận liên quan.

Việc này giúp thay đổi ISO không chỉ nằm ở phòng QA mà được triển khai trên toàn doanh nghiệp.

Bước 2: Đào tạo nhận thức ISO 9001:2026

Cán bộ quản lý và nhân viên liên quan cần được cập nhật:

• Những điểm mới;
• Yêu cầu mới;
• Văn hóa chất lượng;
• Đạo đức trong hoạt động;
• Rủi ro và cơ hội;
• Quản lý sự thay đổi;
• Biến đổi khí hậu;
• Cải tiến liên tục.

Bước 3: Thực hiện Gap Analysis

Doanh nghiệp nên lập bảng so sánh giữa: ISO 9001:2015 và  ISO 9001:2026

Sau đó phân loại:

• Không thay đổi;
• Thay đổi về thuật ngữ;
• Thay đổi yêu cầu;
• Yêu cầu cần bổ sung;
• Hồ sơ cần cập nhật;
• Quy trình cần sửa đổi.

Đây là bước quan trọng giúp doanh nghiệp biết chính xác mình cần làm gì thay vì cập nhật hệ thống một cách dàn trải.

Bước 4: Rà soát hệ thống tài liệu

Các nhóm tài liệu cần xem xét gồm:

• Chính sách chất lượng;
• Phân tích bối cảnh;
• Xác định các bên quan tâm;
• Mục tiêu chất lượng;
• Đánh giá rủi ro và cơ hội;
• Quy trình quản lý thay đổi;
• Quy trình đào tạo;
• Hồ sơ năng lực;
• Đánh giá nội bộ;
• Xem xét của lãnh đạo;
• Hoạt động cải tiến.

Đặc biệt, doanh nghiệp nên xem lại cách chứng minh văn hóa chất lượng và hành vi đạo đức thay vì chỉ bổ sung một câu vào tài liệu.

Bước 5: Đào tạo và truyền thông nội bộ

Sau khi cập nhật hệ thống, doanh nghiệp cần bảo đảm người lao động hiểu:

Tôi phải làm gì? Vì sao phải làm? Làm như thế nào? Và bằng chứng nào chứng minh tôi đã thực hiện?

Đây cũng là cách giúp hệ thống ISO 9001 chuyển từ “hệ thống hồ sơ” sang “hệ thống quản lý thực tế”.

Bước 6: Đánh giá nội bộ theo ISO 9001:2026

Trước khi đánh giá chuyển đổi, doanh nghiệp nên thực hiện ít nhất một vòng đánh giá nội bộ theo phiên bản mới.

Mục tiêu là phát hiện:

• Điểm không phù hợp;
• Điểm yếu trong quá trình;
• Hồ sơ chưa đầy đủ;
• Nhân sự chưa nhận thức;
• Rủi ro chưa được kiểm soát;
• Cơ hội chưa được khai thác.

Sau đó thực hiện hành động khắc phục và đánh giá hiệu lực.

7. Doanh nghiệp có nên chuyển đổi ISO 9001:2026 ngay không?

Có, nhưng không nhất thiết phải chuyển đổi ngay lập tức.

Doanh nghiệp đang có hệ thống ISO 9001:2015 hoạt động hiệu quả có thể tận dụng thời gian chuyển tiếp để chuẩn bị từng bước.

Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp đang:

• Xây dựng hệ thống ISO mới;
• Chuẩn bị đánh giá chứng nhận;
• Chuẩn bị tái chứng nhận;
• Có khách hàng yêu cầu phiên bản mới;
• Đang xây dựng hệ thống quản lý tích hợp;
• Muốn nâng cao năng lực quản trị chất lượng,

thì nên tính đến ISO 9001:2026 ngay từ giai đoạn hoạch định.

Điều này giúp tránh việc phải thiết kế lại hệ thống trong thời gian ngắn.

ISO 9001:2026 không phải là một cuộc “thay máu” toàn bộ ISO 9001:2015 mà là bước tiến hóa của hệ thống quản lý chất lượng.

Những điểm doanh nghiệp cần đặc biệt quan tâm gồm:

Văn hóa chất lượng – Đạo đức – Vai trò lãnh đạo – Rủi ro và cơ hội – Quản lý thay đổi – Biến đổi khí hậu – Cải tiến liên tục.

ISO đã xác nhận phiên bản mới được lên lịch công bố ngày 16/09/2026.

Vì vậy, doanh nghiệp đang áp dụng ISO 9001:2015 nên bắt đầu chuẩn bị ngay từ bây giờ bằng cách đào tạo, đánh giá khoảng cách, rà soát bối cảnh, cập nhật quản lý rủi ro – cơ hội, củng cố văn hóa chất lượng và xây dựng kế hoạch chuyển đổi.

Một hệ thống ISO 9001 tốt không chỉ nhằm mục tiêu “đạt chứng nhận”, mà quan trọng hơn là giúp doanh nghiệp kiểm soát chất lượng, giảm sai lỗi, nâng cao sự hài lòng khách hàng và cải thiện hiệu quả hoạt động.

Doanh nghiệp càng chuẩn bị sớm, quá trình chuyển đổi sang ISO 9001:2026 càng chủ động, ít xáo trộn và có thể biến yêu cầu của tiêu chuẩn mới thành cơ hội để nâng cấp năng lực quản trị doanh nghiệp.

Quý công ty có nhu cầu đánh giá chứng nhận theo ISO 9001:2026 hãy liên hệ với Viện Chất lượng ISSQ theo hotline: 0981851111 hoặc vienchatluong@issq.org.vn | tcvn@issq.org.vn để được hỗ trợ thủ tục.